Aort Kapak Hastalığı Nedir?
Aort kapağı, kalbin sol karıncığı ile vücuda kan taşıyan ana atardamar olan aort arasında bulunur. Kalp kasıldığında açılarak kanın ileriye geçmesini sağlar. Kalp gevşediğinde ise kapanır ve kanın kalbe geri dönmesini önler.
Aort kapak hastalığı, kapağın yeterince açılamaması veya tam kapanamaması sonucunda gelişir. Bazı hastalarda darlık ve yetersizlik birlikte görülür.
Aort Kapak Darlığı
Aort darlığında kapak açıklığı daralır. Kalp, kanı daralmış kapaktan vücuda göndermek için daha fazla güç harcar. Bu durum zamanla kalbin iş yükünü artırabilir.
En sık neden, yaşla birlikte kapak yaprakçıklarında gelişen kireçlenme ve sertleşmedir. Kapağın doğuştan üç yerine iki yaprakçıklı olması (biküspit aort kapağı), darlığın daha erken yaşlarda gelişmesine zemin hazırlayabilir. Geçirilmiş romatizmal ateş de kapak yaprakçıklarında kalınlaşma ve yapışıklık oluşturarak darlığa yol açabilir.
Aort Kapak Yetersizliği
Aort kapak yetersizliğinde kapak tam kapanamaz. Kalp gevşediğinde kanın bir bölümü aorttan sol karıncığa geri kaçar. Bu kaçak, sol karıncığın yükünü artırarak zamanla genişlemesine ve pompalama gücünün azalmasına yol açabilir.
Yetersizlik, kapak yaprakçıklarının bozulmasından veya kapağın yerleştiği aort kökünün genişlemesinden kaynaklanabilir. Biküspit aort kapağı, romatizmal kapak hastalığı ve kapak enfeksiyonu (enfektif endokardit) başlıca nedenler arasındadır. Aort diseksiyonu da kapağın kapanmasını bozarak ani ve ciddi yetersizliğe yol açabilir.
Aort Kapak Hastalığının Belirtileri
Aort kapak hastalığı uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Şikâyetler, kapaktaki darlığın veya kaçağın derecesine ve kalbin bu durumdan ne kadar etkilendiğine göre değişir.
En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
Yürürken, merdiven çıkarken veya efor sırasında nefes darlığı
Çabuk yorulma ve günlük aktivitelerde zorlanma
Göğüste ağrı, baskı veya sıkışma
Baş dönmesi, göz kararması veya bayılma
Çarpıntı ya da kalp atışlarını belirgin hissetme
İleri evrelerde istirahatte nefes darlığı, gece nefes darlığıyla uyanma veya bacaklarda şişlik gelişebilir. Özellikle yeni başlayan şikâyetler ya da efor kapasitesinde azalma, kontrol zamanını beklemeden değerlendirme gerektirir.
Ani ve şiddetli nefes darlığı, bayılma veya geçmeyen göğüs ağrısı durumunda acil yardım alın.
Biküspit Aort Kapağı Nedir?
Normal aort kapağı üç yaprakçıktan oluşur. Biküspit aort kapağında ise doğuştan iki yaprakçık bulunur. Bazı kişilerde kapak yıllarca normal çalışır. Ancak zaman içinde kireçlenme, darlık veya kaçak gelişebilir.
Biküspit kapağa aort damarında genişleme de eşlik edebilir. Bu nedenle kontrollerde yalnız kapağı değil, aort kökünü ve çıkan aortu da değerlendiririz. Birinci derece yakınlarda, yani anne, baba, kardeş ve çocuklarda da ekokardiyografi ile tarama önerilebilir.
Aort Kapak Hastalığında Tanı ve Takip
Aort kapak hastalığını değerlendirirken hastanın şikâyetlerini dinler, muayenesini yapar ve kalbi dinleyerek üfürüm olup olmadığını kontrol ederiz. Tanıda temel inceleme, kalbin ultrasonu olan ekokardiyografidir.
Ekokardiyografi ile kapağın yapısını, darlığın veya kaçağın derecesini, kalbin büyüklüğünü ve kasılma gücünü değerlendiririz. Aort kökü ve çıkan aortun çapını da ölçeriz. Gerektiğinde yemek borusundan ekokardiyografi, bilgisayarlı tomografi veya kalp MR’ı ile daha ayrıntılı inceleme yaparız.
EKG, ritim sorunlarını ve kalbin etkilenmesine ait bulguları gösterebilir. Müdahale planladığımız hastalarda, kişinin risklerine ve seçilecek yönteme göre koroner damarları da değerlendiririz.
Kontrol sıklığını hastalığın derecesine, kalp üzerindeki etkisine ve şikâyetlere göre belirleriz. Belirti olmaması, kapaktaki sorunun hafif olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle düzenli kontrolleri sürdürmek önemlidir. Yeni başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya efor kapasitesinde azalma varsa planlanan kontrol tarihini beklemeden hekiminize başvurun.
Aort Kapak Hastalığında Tedavi ve Müdahale Zamanı
Tedavi planını kapaktaki darlığın veya kaçağın derecesine, hastanın şikâyetlerine ve kalbin bu durumdan ne kadar etkilendiğine göre belirleriz. Hafif ve bazı orta dereceli kapak hastalıklarında düzenli takip yeterli olabilir.
İlaçlar, tansiyonu düzenlemeye ve nefes darlığı ya da sıvı birikimi gibi sorunları azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak daralmış kapağı açmaz veya kapaktaki yapısal bozukluğu ortadan kaldırmaz.
Ciddi kapak hastalığında nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma gibi belirtiler ortaya çıktığında müdahale gerekebilir. Şikâyet olmasa bile kalbin kasılma gücünde azalma, kalp boşluklarında belirgin genişleme veya diğer incelemelerde risk göstergeleri saptanması, müdahaleyi gündeme getirebilir.
Amaç, kalpte kalıcı hasar gelişmeden uygun zamanda tedaviyi gerçekleştirmektir. Yöntemi seçerken hastanın yaşını, genel sağlık durumunu, kapak ve damar yapısını, eşlik eden hastalıklarını ve tercihlerini birlikte değerlendiririz. Gerektiğinde kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi uzmanları tedavi kararını birlikte verir.
Aort Kapak Hastalığında Tedavi Yöntemleri
Müdahale gereken aort kapak hastalıklarında cerrahi kapak değişimi, uygun hastalarda kapak onarımı veya kateter yoluyla kapak yerleştirme yöntemlerini değerlendiririz. Her yöntem her hasta için uygun değildir. Seçimi, kapaktaki soruna ve hastanın özelliklerine göre yaparız.
Cerrahi Aort Kapak Değişimi
Ameliyatta hastalıklı aort kapağını çıkarır, yerine mekanik veya biyolojik bir kapak yerleştiririz. İşlem sırasında kalp-akciğer makinesi dolaşımı ve kanın oksijenlenmesini sağlar.
Cerrahi, kapak hastalığının yanı sıra bypass gerektiren koroner damar darlığı veya ameliyat gerektiren aort genişlemesi bulunan hastalarda, bu sorunları aynı seansta tedavi etme olanağı sunar. Kesi şeklini ve ameliyatın kapsamını hastanın anatomisine ve gerekli ek işlemlere göre belirleriz.
Uyarı: Aşağıdaki fotoğraf gerçek ameliyat görüntüsü içerir.
Aort Kapak Onarımı
Özellikle aort yetersizliği bulunan ve kapak dokusu onarıma uygun olan bazı hastalarda, kapağı değiştirmek yerine onarmak mümkün olabilir. Amaç, hastanın kendi kapağını koruyarak yaprakçıkların yeniden düzgün kapanmasını sağlamaktır.
Onarım her kapak için uygun değildir. Belirgin kireçlenme veya ileri doku hasarı, bu seçeneği sınırlayabilir. Kararda kapak yapısı, onarımın kalıcılığına ilişkin beklenti ve cerrahi ekibin deneyimi önem taşır.
TAVI: Kateter Yoluyla Aort Kapak Yerleştirilmesi
TAVI, özellikle ciddi aort darlığının tedavisinde kullandığımız kateter temelli bir yöntemdir. Genellikle kasık atardamarından ilerletilen bir sistemle biyolojik kapak, hastalıklı kapağın içine yerleştirilir. Bu işlemde mevcut kapak çıkarılmaz.
TAVI yalnız açık ameliyat olamayan hastalarla sınırlı değildir. Uygunluğu değerlendirirken yaş, beklenen yaşam süresi, cerrahi risk, kapak ve damar anatomisi ile ileride gerekebilecek tedavileri birlikte ele alırız.
Biküspit kapak, eşlik eden aort genişlemesi veya başka bir kalp ameliyatı gereksinimi, yöntem seçimini etkileyebilir. Aort yetersizliğinde ise TAVI’nin yeri farklıdır; aort darlığı için kullanılan yaklaşım her hastaya doğrudan uygulanamaz. Cerrahi ve TAVI arasındaki kararı, hastayla birlikte kalp ekibi değerlendirmesiyle veririz.
Mekanik mi, Biyolojik mi? Aort Kapak Seçimi
Kapak değişimi gerektiğinde mekanik ve biyolojik kapak seçeneklerini değerlendiririz. Her hasta için tek bir doğru seçenek yoktur. Yaş, beklenen yaşam süresi, kanama riski, düzenli ilaç kullanımı, gebelik planı ve ileride yeniden müdahale olasılığı bu kararda önem taşır.
Mekanik Kalp Kapakları
Mekanik kapaklar dayanıklı malzemelerden üretilir ve uzun süre işlev görebilir. Özellikle uzun yaşam beklentisi olan hastalarda, kapağın yapısal olarak bozulmasına bağlı yeniden müdahale olasılığını azaltmaları önemli bir avantajdır.
Buna karşılık, kapakta pıhtı oluşmasını önlemek için ömür boyu varfarin gibi K vitamini antagonisti bir ilaç kullanmak gerekir. İlacın etkisini INR adı verilen kan testiyle düzenli olarak takip ederiz. Hedef INR değerini kapak modeline ve hastanın risklerine göre belirleriz.
Apiksaban, rivaroksaban ve dabigatran gibi doğrudan etkili ağızdan alınan antikoagülanlar, mekanik kapaklarda varfarinin yerine kullanılamaz. Gebelik planlayan hastalarda ise ilaç tedavisi ve kapak seçimi ayrıca değerlendirme gerektirir.
Biyolojik Kalp Kapakları
Biyolojik kapaklar çoğunlukla sığır veya domuz kaynaklı dokulardan üretilir. Başka bir tıbbi gereklilik yoksa, yalnız biyolojik kapak nedeniyle ömür boyu varfarin kullanmak genellikle gerekmez. Ancak ameliyatın ilk döneminde pıhtı oluşmasını önleyen ilaç tedavisi gerekebilir. Atriyal fibrilasyon gibi ek bir durum varsa uzun süreli antikoagülan tedavi de gerekli olabilir.
Biyolojik kapaklar zamanla yıpranabilir, kireçlenebilir ve yeniden darlık veya kaçak geliştirebilir. Dayanıklılık süresi hastanın yaşına, kapak modeline ve diğer sağlık özelliklerine göre değişir. Özellikle genç hastalarda yapısal bozulma daha erken ortaya çıkabilir.
Biyolojik kapak bozulduğunda yeniden cerrahi veya uygun hastalarda mevcut kapağın içine kateterle yeni kapak yerleştirilmesi değerlendirilebilir. Ancak kateterle ikinci kapak yerleştirmek her hastada mümkün değildir. Bu nedenle ilk kapak seçiminde gelecekteki tedavi seçeneklerini de dikkate alırız.
Aort Kapak Ameliyatı Sonrası Yaşam ve Takip
Ameliyat sonrası iyileşme süresi, uygulanan işleme, hastanın genel durumuna ve eşlik eden hastalıklarına göre değişir. İlk dönemde yorgunluk ve hareketlerde kısıtlılık olabilir. Yürüyüşleri ve günlük aktiviteleri, tedavi ekibinin önerileri doğrultusunda aşamalı olarak artırmak gerekir.
Göğüs kemiğinin açıldığı ameliyatlardan sonra, kemik iyileşene kadar ağır kaldırma ve göğüs bölgesini zorlayan hareketler konusunda verilen önerilere uyulmalıdır. Araç kullanmaya ve işe dönüş zamanını kontrol muayenesinde birlikte değerlendiririz.
Kapak değişiminden sonra şikâyet olmasa da yaşam boyu düzenli kontrol gerekir. Muayene ve ekokardiyografi ile kapağın çalışmasını ve kalbin durumunu takip ederiz. İlaçları hekiminize danışmadan bırakmayın veya dozlarını değiştirmeyin. Mekanik kapak taşıyan hastalarda düzenli INR takibi özellikle önemlidir.
Enfeksiyondan Korunma ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Ağız ve diş sağlığı, kapak enfeksiyonlarından korunmada önemli bir yer tutar. Dişlerinizi düzenli fırçalayın, diş kontrollerinizi aksatmayın ve diş hekiminize yapay kalp kapağı taşıdığınızı bildirin. Cerrahi veya TAVI ile yerleştirilmiş kapak bulunan hastalarda, belirli diş işlemlerinden önce koruyucu antibiyotik gerekir. Hangi işlemde, hangi ilacın kullanılacağını hekim belirler.
Açıklanamayan ateş, titreme veya belirgin halsizlik gelişirse hekiminize başvurun. Değerlendirme öncesinde kendi kendinize antibiyotik başlamayın.
Yeni başlayan veya artan nefes darlığı, bacaklarda şişlik ve belirgin çarpıntı da değerlendirme gerektirir. Ani şiddetli göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma, konuşma bozukluğu veya kol ve bacakta ani güç kaybı durumunda 112’yi arayın.
Kan sulandırıcı kullanırken durmayan kanama, siyah dışkı veya kanlı kusma gelişirse acil yardım alın. Girişim ya da ameliyat öncesinde bu ilaçları kendi kararınızla kesmeyin; tedavi planını ilgili hekimler birlikte düzenlemelidir.
Aort Kapak Hastalığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Her aort kapak hastası ameliyat olmalı mı?
Hayır. Hafif ve bazı orta dereceli kapak hastalıklarında düzenli takip yeterli olabilir. Müdahale kararını hastalığın derecesine, şikâyetlere ve kalbin etkilenmesine göre veririz. Ciddi hastalıkta ise belirti olmasa bile bazı bulgular müdahale gerektirebilir.
Aort kapak hastalığı ilaçla düzelir mi?
TAVI mi, açık ameliyat mı daha uygundur?
Biyolojik kapak takılınca kan sulandırıcı kullanmak gerekmez mi?
Kapak ameliyatından sonra normal yaşama dönebilir miyim?
Aort kapak ameliyatı videosu
Gerçekleştirdiğim bir aort kapak değişimi ameliyatının aşamalarını aşağıdaki videoda izleyebilirsiniz. Video, ameliyat sürecini daha yakından tanımak isteyen hastalar, yakınları ve sağlık çalışanları için eğitim ve bilgilendirme amacı taşır.
Aşağıdaki videoda, gerçekleştirdiğim bir aort kapak değişimi ameliyatının aşamalarını cerrahın bakış açısından izleyebilirsiniz. Diğer ameliyat videolarımı da YouTube kanalımdaki ameliyat videoları oynatma listesinden izleyebilirsiniz.
Uyarı: Bu video gerçek açık kalp ameliyatı görüntüleri içerir. Bazı izleyiciler için rahatsız edici olabilir.