Mitral kapak hastalığı nedir?
Mitral kapak, kalbin sol kulakçığı ile sol karıncığı arasında bulunur. Akciğerlerden gelen oksijenli kanın sol karıncığa geçmesini sağlar. Kalp kasıldığında kapanarak kanın kulakçığa geri kaçmasını önler.
Mitral kapak hastalığı, kapağın yeterince açılamaması veya tam kapanamaması durumudur. Yeterince açılamayan kapakta mitral darlık, tam kapanamayan kapakta ise mitral yetersizliği gelişir. Bazı hastalarda bu iki sorun birlikte bulunur.
Diğer kalp kapaklarının hastalıkları ve tedavi seçenekleri hakkında bilgi almak için kalp kapak hastalıkları sayfamı inceleyebilirsiniz.
Mitral yetersizliği ve mitral darlığı
Mitral kapak yetersizliği
Yetersizliğinde kapak tam kapanamaz. Kalp kasıldığında kanın bir bölümü sol karıncıktan sol kulakçığa geri kaçar. Bu kaçak, kalbin iş yükünü artırır. İleri derecede olduğunda kalp boşluklarında genişlemeye ve akciğerlerde basınç artışına yol açabilir.
Mitral kapak darlığı
Mitral darlığında kapak yeterince açılamaz. Kanın sol kulakçıktan sol karıncığa geçişi zorlaşır. Bunun sonucunda sol kulakçıkta ve akciğer damarlarında basınç yükselir. Hastalık ilerledikçe nefes darlığı, çabuk yorulma ve ritim bozuklukları gelişebilir.
Mitral kapak hastalığının belirtileri
Mitral kapak hastalığı uzun süre belirti vermeyebilir. Şikâyetler, kapaktaki darlığın veya kaçağın derecesine ve kalbin bu durumdan ne kadar etkilendiğine göre değişir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
Yürürken, merdiven çıkarken veya efor sırasında nefes darlığı
Çabuk yorulma ve günlük aktivitelerde zorlanma
Çarpıntı veya kalp atışlarında düzensizlik
Yatınca artan nefes darlığı veya gece nefes darlığıyla uyanma
Ayaklarda ve bacaklarda şişlik
Bu şikâyetlerin yeni başlaması veya giderek artması, kontrol zamanını beklemeden değerlendirme gerektirir. Belirti olmasa bile düzenli kontrolleri sürdürmek önemlidir.
Ne zaman acil yardım almalısınız?
İstirahatte aniden gelişen şiddetli nefes darlığı, bayılma veya geçmeyen göğüs ağrısı durumunda beklemeden 112’yi arayın. Hastaneye gitmek için kendiniz araç kullanmayın.
Mitral kapak hastalığı neden olur?
Mitral yetersizliğinin nedenleri
Kapağın kendi yapısındaki bir bozukluktan veya kalp boşluklarındaki değişikliklerden kaynaklanabilir.
Primer (birincil) mitral yetersizliğinde sorun, kapak yaprakçıklarında veya onları destekleyen yapılardadır. Yaprakçıkların sol kulakçığa doğru sarkması (mitral kapak prolapsusu), kapağı tutan ince bağların uzaması ya da kopması, romatizmal hastalık ve kapak enfeksiyonu başlıca nedenlerdir.
Sekonder (ikincil) mitral yetersizliğinde ise kalp kasındaki hasar veya kalp boşluklarındaki genişleme, kapağın kapanma düzenini bozar. Kalp krizi, kalp kası hastalıkları veya sol kulakçıktaki genişleme bu duruma yol açabilir. Kapak yaprakçıkları sağlam olsa bile birbirine tam yaklaşamadıkları için kan geriye kaçar.
Mitral darlığının nedenleri
Mitral darlığının dünya genelinde en sık nedeni, geçirilmiş romatizmal ateşe bağlı kapak hasarıdır. Yıllar içinde kapak yaprakçıkları kalınlaşabilir, sertleşebilir ve kenarlarından birbirine yapışabilir. Bu değişiklikler kapağın yeterince açılmasını engeller.
İleri yaşlarda kapak halkasında ve çevresinde gelişen yoğun kireçlenme de darlığa neden olabilir. Daha nadiren doğuştan gelen kapak bozuklukları görülür.
Mitral kapak hastalığında tanı ve takip
Tanı sürecinde hastanın şikâyetlerini değerlendirir ve kalp muayenesini yaparız. Kalbi dinlerken duyulan üfürüm, kapak hastalığının ilk işareti olabilir. Tanıyı doğrulamak ve hastalığın derecesini belirlemek için temel inceleme ekokardiyografidir (kalp ultrasonu).
Ekokardiyografi ile kapağın yapısını, hareketlerini, darlığın veya kaçağın derecesini değerlendiririz. Ayrıca kalp boşluklarının büyüklüğünü, kalbin pompalama gücünü ve akciğer damar basıncına ilişkin bulguları inceleriz.
Göğüs üzerinden yapılan ekokardiyografi yeterli bilgi sağlamazsa veya girişim öncesinde kapağı daha ayrıntılı değerlendirmek gerekirse yemek borusundan ekokardiyografi (TEE) yapabiliriz. EKG, ritim kaydı, efor değerlendirmesi veya kalp MR’ı gibi diğer tetkikleri ise hastanın ihtiyacına göre seçeriz.
Takip aralığını kapak hastalığının derecesine, kalp üzerindeki etkisine ve şikâyetlere göre belirleriz. Belirti olmasa bile kontroller önemlidir; kalpteki bazı değişiklikleri hasta henüz fark etmeden ekokardiyografide saptayabiliriz.
Mitral kapak hastalığında tedavi ve müdahale zamanı
Tedaviyi kapaktaki sorunun türüne, derecesine ve kalp üzerindeki etkisine göre planlarız. Hafif hastalıkta düzenli takip yeterli olabilir. İleri derecede darlık veya yetersizlikte ise kapak için bir müdahale gerekebilir.
Karar verirken yalnızca şikâyetlere bakmayız. Kalbin büyüklüğü ve pompalama gücü, akciğer damar basıncı ve ritim bozuklukları da önem taşır. Bazı hastalarda belirgin şikâyet başlamadan müdahale önerilebilir. Amaç, kalpte kalıcı hasar gelişmeden uygun zamanda tedavi sağlamaktır.
İlaç tedavisinin yeri
İlaçlar nefes darlığını ve vücutta sıvı birikimini azaltmaya, kalp hızını veya ritmini kontrol etmeye yardımcı olabilir. Pıhtı riski bulunan hastalarda kan sulandırıcı tedavi de gerekebilir.
İlaçlar, yapısal olarak bozulmuş bir kapağı onarmaz veya daralmış kapağı açmaz. Ancak kalp kası hastalığına bağlı gelişen sekonder mitral yetersizliğinde, kalp yetersizliğine yönelik uygun tedavi kaçağın derecesini azaltabilir. Bu nedenle bu hastalarda önce altta yatan kalp hastalığının tedavisini düzenleriz.
Hangi durumlarda girişim gerekir?
Ciddi mitral yetersizliğinde, kapağın yapısına ve hastanın durumuna göre cerrahi onarım veya kapak değişimi gündeme gelir. Ameliyat riski yüksek olan seçilmiş hastalarda kateter yoluyla onarım da değerlendirilebilir.
Romatizmal mitral darlığında kapak yapısı uygunsa balonla genişletme uygulanabilir. Bu yöntem her darlık için uygun değildir. Uygun olmayan hastalarda veya başka kalp sorunlarının da ameliyat gerektirdiği durumlarda cerrahi tedavi planlanabilir.
Yöntemi ve müdahale zamanını; kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi ekibinin değerlendirmesiyle, hastanın tercihlerini de dikkate alarak belirleriz.
Mitral kapak tamiri
Mitral kapak tamirinde hastanın kendi kapağını koruyarak kaçağı düzeltmeyi amaçlarız. Özellikle kapağın yapısal bozukluğuna bağlı gelişen mitral yetersizliğinde, kalıcı ve başarılı bir onarım mümkünse kapak tamirini tercih ederiz.
Onarımın şekli, kapaktaki bozukluğa göre değişir. Kapak yaprakçıklarını destekleyen doğal bağlara korda adı verilir. Uzamış veya kopmuş kordaların görevini üstlenmesi için yapay korda (neokorda) kullanabiliriz. Gerektiğinde sarkan yaprakçığı da düzeltiriz. Kapağın kalbe tutunan dış kısmını uygun boyuta getirmek ve onarımı desteklemek için çoğunlukla bir destek halkası yerleştiririz.
Her mitral kapak onarıma uygun değildir. İleri kireçlenme, yaygın romatizmal hasar veya ciddi doku kaybı onarımı güçleştirebilir. Böyle durumlarda kapak değişimi daha uygun olabilir.
Başarılı bir onarım, doğal kapak dokusunu ve kalbin çalışma düzenini korumaya yardımcı olur. Ancak onarım sonrasında da düzenli takip gerekir. Kan sulandırıcı ihtiyacını, ameliyat sonrası döneme, kalp ritmine ve eşlik eden diğer durumlara göre belirleriz.
Uyarı: Aşağıdaki fotoğraf gerçek ameliyat görüntüsü içerir.
Arka yaprakçık onarımı sonrasında, destek halkası yerleştirilmeden önce geçirilmiş halka dikişlerini gösteren mitral kapak tamir ameliyatı fotoğrafı.
Mitral kapak değişimi
Mitral kapağın kalıcı ve güvenilir biçimde onarılması mümkün değilse kapak değişimi uygularız. İleri romatizmal hasar, yoğun kireçlenme veya ciddi doku kaybı bu kararda etkili olabilir. Hastalıklı kapağın yerine mekanik ya da biyolojik bir kapak protezi yerleştiririz.
Mekanik mitral kapak
Mekanik kapaklar dayanıklı ve uzun ömürlüdür. Ancak kapak üzerinde pıhtı oluşmasını önlemek için ömür boyu varfarin gibi bir kan sulandırıcı kullanmak gerekir. İlacın etkisini INR adı verilen kan testiyle izler ve dozunu buna göre düzenleriz.
Biyolojik mitral kapak
Biyolojik kapaklar, çoğunlukla sığır veya domuz dokusundan üretilir. Zamanla yıpranabilir ve yeniden müdahale gerektirebilir. Dayanıklılık süresi hastanın yaşına, kapağın özelliklerine ve diğer sağlık koşullarına göre değişir.
Biyolojik kapak, tek başına ömür boyu kan sulandırıcı kullanımını zorunlu kılmaz. Ancak ameliyat sonrası ilk dönemde veya ritim bozukluğu gibi başka bir nedenle kan sulandırıcı tedavi gerekebilir.
Kapak seçimini yalnızca yaşa göre yapmayız. Kanama ve pıhtı riski, düzenli ilaç kullanımı ve INR takibi, gebelik planı, ileride yeniden müdahale olasılığı ve hastanın tercihlerini birlikte değerlendiririz.
Mitral kapak ameliyatında cerrahi yaklaşımlar
Mitral kapak tamiri veya değişimi, kalbe farklı cerrahi yollarla ulaşılarak yapılabilir. Yaklaşımı; kapaktaki bozukluğa, göğüs ve damar yapısına, eşlik eden hastalıklara ve aynı ameliyatta yapılacak diğer işlemlere göre seçeriz.
Göğüs kemiği üzerinden cerrahi (sternotomi)
Bu yaklaşımda göğüs kemiği orta hattan açılarak kalbe ulaşılır. Geniş bir çalışma alanı sağlar. Özellikle aynı ameliyatta koroner bypass, aort cerrahisi veya başka kapak işlemlerinin de gerektiği hastalarda uygun bir seçenek olabilir.
Küçük kesiyle cerrahi (minimal invaziv yaklaşım)
Uygun hastalarda sağ göğüs bölgesinde, kaburgalar arasından yapılan küçük bir kesiyle mitral kapağa ulaşılabilir. Göğüs kemiği açılmadan, doğrudan görüşle veya kamera yardımıyla kapak tamiri ya da değişimi yapılabilir.
Bu yaklaşım daha küçük ameliyat izi ve bazı hastalarda daha hızlı toparlanma sağlayabilir. Ancak her hastaya uygun değildir. Küçük kesiyle yapılmasına rağmen kalp-akciğer makinesi desteği gerektiren bir kalp ameliyatıdır.
Robot yardımlı cerrahi
Robot yardımlı cerrahi, minimal invaziv yaklaşımın bir türüdür. Cerrah, küçük kesilerden yerleştirilen aletleri bir konsoldan kontrol eder ve ameliyat alanını üç boyutlu görüntüyle izler. Robot kendi başına ameliyat yapmaz; bütün hareketleri cerrah yönetir.
Bu yöntem, uygun hastalarda ve bu alanda deneyimli ekiplerin bulunduğu merkezlerde uygulanabilir. Kalp-akciğer makinesi desteği bu yaklaşımda da gerekir.
Cerrahi yaklaşımı belirlerken önceliğimiz, kapağın güvenilir ve kalıcı biçimde tedavi edilmesidir. Kesi boyutu tek başına başarı ölçütü değildir. Hastanın güvenliği, onarımın kalitesi ve ekibin deneyimi birlikte değerlendirilir.
Mitral kapak hastalığında kateterle tedavi
Mitral darlığında balonla genişletme
Romatizmal mitral darlığında, kapak yapısı uygunsa kateter yoluyla balonla genişletme yapılabilir. Bu işlemde birbirine yapışmış kapak kenarları ayrılarak kanın geçeceği açıklık artırılır.
Uygunluğu değerlendirirken kapağın kireçlenmesine, destek yapılarının durumuna, eşlik eden kaçağa ve sol kulakçıkta pıhtı bulunup bulunmadığına bakılır. Yoğun kireçlenme, belirgin kaçak veya kalpte pıhtı varsa balon işlemi genellikle uygun değildir.
Mitral yetersizliğinde kateterle onarım
Kateterle kenardan kenara onarım (TEER) yönteminde, mitral kapak yaprakçıklarının bir bölümü bir cihazla birbirine yaklaştırılarak kaçak azaltılır. Bu işlemde kapak değiştirilmez.
Yöntem, kapak yapısı uygun olan seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Özellikle ameliyat riski yüksek primer mitral yetersizliğinde veya uygun kalp yetersizliği tedavisine rağmen ciddi kaçağı ve şikâyetleri süren bazı sekonder mitral yetersizliği hastalarında gündeme gelebilir.
Kateterle onarım her hasta için uygun değildir. En uygun tedaviyi belirlemek için kapak anatomisi, kalp fonksiyonları ve cerrahi risk birlikte değerlendirilir.
Mitral kapak ameliyatı sonrası yaşam ve takip
Ameliyat sonrası iyileşme süreci, yapılan işleme, ameliyat öncesindeki kalp fonksiyonlarına ve hastanın genel durumuna göre değişir. Yürüyüş ve günlük aktivitelere dönüşü kademeli olarak planlarız. Yara bakımı, hareket ve ilaç kullanımı konusunda taburculuk önerilerine uyulması önemlidir.
Kapak tamiri veya değişimi sonrasında düzenli kontroller devam eder. Muayene ve ekokardiyografi ile kapağın çalışmasını, kalp fonksiyonlarını ve varsa diğer kapak sorunlarını izleriz.
İlaç kullanımı ve INR takibi
Kan sulandırıcı tedavinin türü ve süresi, yapılan işleme ve hastanın diğer sağlık sorunlarına göre değişir. Mekanik kapak taşıyan hastalarda ömür boyu varfarin tedavisi ve düzenli INR kontrolü gerekir.
İlaçları kendi kendinize kesmeyin veya dozlarını değiştirmeyin. Yeni bir ilaç, bitkisel ürün veya takviye kullanmadan önce hekiminize danışın. Diş tedavisi ya da başka bir girişim öncesinde kapak ameliyatınızı ve kullandığınız ilaçları ilgili hekime bildirin.
Kapak enfeksiyonundan korunma
Ağız ve diş sağlığını korumak, düzenli diş kontrollerini sürdürmek kapak enfeksiyonu riskini azaltmaya yardımcı olur. Kapak protezi bulunan veya tamir sırasında destek halkası, yapay korda ya da klip kullanılan hastalarda, belirli diş işlemleri öncesinde koruyucu antibiyotik gerekebilir. Bu planı hekiminiz ve diş hekiminiz birlikte belirlemelidir.
Açıklanamayan ateş, titreme veya yeni gelişen belirgin halsizlik durumunda değerlendirme için başvurun. Ani ve şiddetli nefes darlığı, geçmeyen göğüs ağrısı veya felç belirtilerinde 112’yi arayın.
Mitral kapak hastalığı hakkında sık sorulan sorular
Her mitral kapak hastası ameliyat olmak zorunda mı?
Mitral kapak prolapsusu tehlikeli midir?
Mitral kapak ameliyatı küçük kesiyle yapılabilir mi?
Küçük kesiyle ameliyatta kalp-akciğer makinesi kullanılır mı?
Robotik mitral kapak ameliyatında işlemi robot mu yapar?
Mitral kapak tamiri mi, kapak değişimi mi daha uygundur?
Mitral kapak tamirinden sonra kan sulandırıcı gerekir mi?
Mitral kapak hastalığı ilaçla düzelir mi?
Mitral kapak hastalığı kateterle tedavi edilebilir mi?
Mitral kapak değişimi ameliyatı
Gerçekleştirdiğim bir mitral kapak değişimi ameliyatını, hazırladığım bu açıklamalı videoda benim gözümden izleyebilirsiniz. Kalp ve damar cerrahisiyle ilgili diğer ameliyat videolarımı merak edenler YouTube kanalımı ziyaret edebilirler.
Uyarı: Bu video gerçek ameliyat görüntüleri içerir.
Bu ameliyat kaydı, mitral kapak değişiminin cerrahi sürecini yakından görme olanağı sunuyor. Her hastanın kapak yapısı ve tedavi ihtiyacı farklı olduğundan, ameliyatın kapsamını kişiye özel olarak planlıyoruz. Kapak ameliyatı sonrasında düzenli kontroller ve önerilen ilaç tedavisinin sürdürülmesi önem taşıyor.