Koroner arter hastalığı nedir?
Koroner arterler, kalp kasına oksijen ve besin taşıyan damarlardır. Bu damarların duvarında kolesterol ve diğer maddelerin birikmesiyle plaklar oluşabilir. Plakların damarları daraltması veya tıkaması sonucu koroner arter hastalığı gelişir.
Daralan damarlar, özellikle efor sırasında kalbin ihtiyaç duyduğu kanı yeterince taşıyamayabilir. Bu durum göğüste baskı, sıkışma veya nefes darlığına neden olabilir. Bazen bir plağın yüzeyi çatlar ve üzerinde pıhtı oluşur. Pıhtının kan akımını aniden kesmesi kalp krizine yol açabilir.
Koroner arter hastalığının belirtileri nelerdir?
Koroner arter hastalığının en sık belirtisi, göğüste baskı, sıkışma veya ağırlık hissidir. Bu yakınmalar yürürken, merdiven çıkarken ya da başka bir efor sırasında ortaya çıkabilir ve dinlenmekle hafifleyebilir. Ağrı bazen kola, omuza, boyna, çeneye veya sırta yayılır.
Bazı kişilerde göğüs ağrısı yerine nefes darlığı, çabuk yorulma veya efor kapasitesinde azalma ön plandadır. Hastalık bazen belirgin bir yakınma oluşturmadan da ilerleyebilir. Göğüs ağrısının olmaması, koroner arter hastalığını dışlamaz.
Kalp krizi belirtilerinde zaman kaybetmeyin
Yeni başlayan, birkaç dakikadan uzun süren veya geçip tekrar gelen göğüs ağrısı, baskı ya da sıkışma hissi kalp krizinin belirtisi olabilir. Özellikle soğuk terleme, nefes darlığı, bulantı veya kola, çeneye ve sırta yayılan ağrı eşlik ediyorsa hemen 112’yi arayın.
Kalp krizi belirgin göğüs ağrısı olmadan da gelişebilir. Kalp krizinden şüpheleniyorsanız belirtilerin geçmesini beklemeyin ve hastaneye kendi aracınızı kullanarak gitmeyin.
Koroner arter hastalığı neden olur?
Koroner arter hastalığının en sık nedeni, damar duvarında plak birikimiyle gelişen aterosklerozdur. Halk arasında damar sertliği olarak bilinen bu süreçte çeşitli hastalıklar, yaşam alışkanlıkları ve kalıtsal özellikler rol oynar.
Başlıca risk faktörleri şunlardır:
• Sigara kullanımı ve tütün dumanına maruz kalma
• Yüksek LDL kolesterol
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı
• Fazla kilo ve obezite
• Hareketsizlik ve sağlıksız beslenme
• İleri yaş ve ailede erken yaşta koroner arter hastalığı öyküsü
Yaşı ve aile öyküsünü değiştiremeyiz. Ancak sigarayı bırakmak, düzenli hareket etmek, sağlıklı beslenmek ve tansiyon, kolesterol ile kan şekerini kontrol altında tutmak riski azaltır. Ailesinde kalp hastalığı bulunan kişiler için de bu önlemler önemlidir.
Koroner arter hastalığı tanısı nasıl konur?
Tanı süreci, hastanın yakınmalarını, risk faktörlerini ve muayene bulgularını değerlendirmekle başlar. Hekim, hangi testlerin gerekli olduğuna bu değerlendirmeye göre karar verir. Her hastaya aynı incelemeleri yapmak gerekmez.
• EKG: Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Ritim bozuklukları ve kalbin kanlanmasıyla ilgili bazı değişiklikler hakkında bilgi verir. Normal bir EKG, koroner arter hastalığını tek başına dışlamaz.
• Kan testleri: Kolesterol ve kan şekeri gibi risk faktörlerini değerlendirmeye yardımcı olur. Kalp krizi şüphesinde troponin gibi kalp kası hasarını gösteren testler önem taşır.
• Ekokardiyografi: Kalbin kasılma gücünü, duvar hareketlerini ve kapaklarını değerlendirir.
• Efor ve stres görüntüleme testleri: Uygun hastalarda, kalbin yük altında yeterince kan alıp almadığını araştırır.
• BT koroner anjiyografi: Koldan verilen kontrast madde ve bilgisayarlı tomografi yardımıyla koroner damarları görüntüler. Uygun hastalarda plakları ve darlıkları değerlendirmek için kullanılır.
• Koroner anjiyografi: El bileği veya kasıktaki atardamardan ilerletilen kateterlerle koroner damarları görüntüler. Darlıkların yerini ve derecesini değerlendirmeye, stent veya bypass tedavisini planlamaya yardımcı olur.
Koroner arter hastalığı nasıl tedavi edilir?
Koroner arter hastalığının tedavisi; yakınmalara, damar darlıklarının özelliklerine ve eşlik eden hastalıklara göre planlanır. Amaç, kalbin kanlanmasını iyileştirmek, şikâyetleri azaltmak ve kalp krizi riskini düşürmektir.
Tedavinin temelini sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve uygun ilaçlar oluşturur. Bazı hastalarda bunlara ek olarak stent veya koroner bypass ameliyatı gerekir.
Yaşam tarzı ve risk faktörlerinin kontrolü
Sigarayı bırakmak, sağlıklı beslenmek ve uygun kiloyu korumak tedavinin önemli parçalarıdır. Düzenli fiziksel aktivite de kalp sağlığını destekler; egzersizin türü ve düzeyi hastanın durumuna göre belirlenmelidir.
Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri kontrolü, stent veya bypass sonrasında da önemini korur. Bu tedaviler, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının ve düzenli takibin yerini almaz.
Koroner arter hastalığında ilaç tedavisi
Hekim, hastanın ihtiyacına göre pıhtı oluşma riskini azaltan, LDL kolesterolü düşüren, tansiyonu düzenleyen veya göğüs ağrısını hafifleten ilaçlar verebilir. Her hastanın bütün ilaçları kullanması gerekmez.
İlaç seçimi ve kullanım süresi kişiye özeldir. Özellikle stent sonrasında kullanılan pıhtı önleyici ilaçları hekim önerisi olmadan bırakmamak gerekir.
Balon ve stent tedavisi
Koroner damardaki darlığı kateter yoluyla açma işlemine perkütan koroner girişim denir. İşlem sırasında balonla daralmış bölge genişletilir ve çoğunlukla damarın açık kalmasını destekleyen, stent adı verilen küçük bir metal kafes yerleştirilir.
Stent, uygun hastalarda kalbin kanlanmasını iyileştirerek göğüs ağrısını azaltabilir. Kalp krizinde ise tıkanan damarı hızla açmak için sık kullanılan bir tedavidir. İşlem sonrasında pıhtı önleyici ilaçları hekimin belirlediği süre boyunca düzenli kullanmak önemlidir.
Her koroner darlık stent gerektirmez. İlaç, stent veya bypass kararı; darlığın kan akımına etkisine, yerine, damarların yapısına ve hastanın genel durumuna göre verilir.
Koroner bypass ameliyatı nedir?
Koroner bypass ameliyatı, daralmış veya tıkanmış koroner damarların ilerisine kan taşıyan yeni yollar oluşturur. Cerrah, hastanın kendi atardamar veya toplardamarlarını kullanarak kalp kasının kanlanmasını iyileştirir. Bu işlem, koroner arter bypass greftleme (CABG) olarak da adlandırılır.
Bypass sırasında darlık oluşturan plak genellikle çıkarılmaz. Bunun yerine kan, oluşturulan yeni damar yoluyla darlığın ilerisine ulaşır. Ameliyatın amacı, kalbin yeterli kan almasını sağlamak ve hastanın yakınmalarını azaltmaktır. Uygun hastalarda bypass, uzun dönem yaşam süresine de katkı sağlayabilir.
Bypass için hangi damarlar kullanılır?
Bypass ameliyatında en sık göğüs duvarının iç yüzündeki meme atardamarı, ön koldaki radyal arter ve bacaktaki safen toplardamarı kullanılır. Hangi damarların kullanılacağı; koroner damarların yapısına, hastanın özelliklerine ve ameliyat planına göre belirlenir.
Sol meme atardamarı (LIMA), sıklıkla kalbin ön yüzünü besleyen sol ön inen koroner artere (LAD) bağlanır. Diğer damarların bypassı için uygun atardamar veya toplardamar greftleri seçilir.
Koroner bypass ameliyatı ne zaman tercih edilir?
Bypass kararı yalnızca damar darlığının yüzdesine göre verilmez. Darlıkların yeri, kaç damarı etkilediği, kalbin kasılma gücü, hastanın yakınmaları ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir.
Sol ana koroner damarda önemli darlık, birden fazla damarda yaygın veya karmaşık hastalık ve stentle uygun biçimde tedavi edilemeyen darlıklar, bypassın gündeme geldiği durumlardır. Özellikle şeker hastalığıyla birlikte çok damar hastalığı bulunan uygun hastalarda bypass, uzun dönem sonuçları açısından avantaj sağlayabilir.
İlaçlara rağmen devam eden ve günlük yaşamı kısıtlayan yakınmalar da yeniden kanlandırma tedavilerini değerlendirmeyi gerektirebilir. Ancak her hastada ameliyat gerekmez; bazı hastalarda ilaç tedavisi veya stent daha uygun olabilir.
Gerektiğinde kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi uzmanları, Kalp Ekibi değerlendirmesiyle tedavi seçeneklerini birlikte ele alır. Beklenen yararlar, riskler ve hastanın tercihleri doğrultusunda kişiye uygun bir plan oluşturulur.
Koroner bypass ameliyatı teknikleri
Koroner bypass ameliyatında farklı teknikler kullanılabilir. Kalp-akciğer makinesinin kullanılıp kullanılmaması ve kalbe hangi kesiden ulaşıldığı, cerrahi planın ayrı özellikleridir. Yöntem seçimi; damarların yapısına, yapılacak bypasslara ve hastanın genel durumuna göre değişir.
Kalp-akciğer makinesiyle bypass
Bu yöntemde kalp-akciğer makinesi, ameliyatın ilgili aşamasında kanın oksijenlenmesini ve vücuda pompalanmasını sağlar. Kalp genellikle özel bir solüsyonla geçici olarak durdurulur. Cerrah, damar bağlantılarını hareketsiz bir alanda tamamlar.
Çalışan kalpte bypass
Çalışan kalpte, yani off-pump bypass yönteminde kalp-akciğer makinesi kullanılmaz. Kalp atmaya devam ederken özel cihazlar, bağlantı yapılacak bölgenin hareketini azaltır. Bu yöntem her hasta için uygun değildir.
Küçük kesiyle bypass: MIDCAB
MIDCAB yönteminde cerrah, göğüs kemiğini açmadan sol tarafta kaburgalar arasından küçük bir kesiyle kalbe ulaşır. Genellikle sol meme atardamarını, kalbin ön yüzünü besleyen LAD damarına bağlar. Uygun damar yapısına sahip seçilmiş hastalarda uygulanabilir.
Robot yardımlı koroner bypass
Bu yöntemlerde cerrah, küçük açıklıklardan yerleştirilen aletleri bir konsoldan yönetir. Robot, damar hazırlığı veya bağlantıların yapılması gibi aşamalarda kullanılabilir. Uygulanabilirliği hastanın anatomisine, gerekli bypasslara ve merkezin deneyimine bağlıdır.
Halk arasında “kapalı bypass” olarak adlandırılan küçük kesi veya robot yardımlı yaklaşımlar, her hastada aynı işlemi ifade etmez. Önemli olan, kesi boyutuyla birlikte gerekli damarların güvenli ve uygun biçimde kanlandırılmasıdır.
Uyarı: Aşağıdaki fotoğraf gerçek ameliyat görüntüsü içerir. Bazı ziyaretçiler için rahatsız edici olabilir.
Kişisel ameliyat arşivimden alınan bu fotoğraf, gerçekleştirdiğim dört damar koroner bypass ameliyatına aittir. Ameliyatta sol ön inen artere (LAD), birinci diyagonal dala (D1), sirkumfleks arterin obtus marjinal dalına (CxOM) ve sağ koroner arterin arka inen dalına (RDP) bypass yapılmıştır.
LAD için sol iç torasik arter (LIMA, sol meme atardamarı) kullanılmıştır. LIMA grefti ve LAD ile bağlantısı, görüntünün sol alt tarafında, kadraj dışında kaldığından bu fotoğrafta görülmemektedir. Fotoğrafta diğer bypass greftleri ve bunların aort üzerindeki proksimal bağlantıları seçilmektedir.
Görsel, hasta bilgilendirme ve eğitim amacıyla paylaşılmış; sunum için kırpılmış, aydınlık ve renk düzenlemesi ile yerel görüntü temizliği uygulanmıştır.
Koroner bypass sonrası iyileşme ve takip
Bypass ameliyatından sonra hastayı önce yoğun bakımda, ardından serviste takip ederiz. Hastanede kalış ve iyileşme süresi; hastanın genel durumuna, ameliyatın kapsamına ve ek hastalıklarına göre değişir.
Taburculuk sonrasında yürüyüşleri ve günlük aktiviteleri kademeli olarak artırmak önemlidir. Göğüs kemiği açılan hastalarda, kemik iyileşirken göğüs bölgesini zorlayan hareketlere dikkat etmek gerekir. Araç kullanmaya, işe ve egzersize dönüş zamanını cerrahi ekip hastaya özel olarak belirler.
Yara bakımı, günlük aktiviteler ve evde iyileşme süreci hakkında daha ayrıntılı bilgi için “Açık kalp ameliyatı sonrasında nelere dikkat edilir?” başlıklı yazımı okuyabilirsiniz.
Kardiyak rehabilitasyon
Kardiyak rehabilitasyon, kalp hastalarının güvenli biçimde aktif yaşama dönmesini destekleyen, sağlık ekibinin gözetimindeki bir programdır. Kişiye uygun egzersiz, beslenme eğitimi, risk faktörlerinin kontrolü ve psikolojik destek içerir. Bypass sonrasında uygun hastaların bu programlara katılması, günlük yaşam kapasitesini ve yaşam kalitesini artırabilir.
Koroner arter hastalığında uzun dönem takip
Bypass ameliyatı yeni kan yolları oluşturur; ancak damar sertliğine yatkınlığı ortadan kaldırmaz. Bu nedenle kendinizi iyi hissetseniz de ilaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde kullanmanız ve kontrollerinizi sürdürmeniz gerekir.
Sigaradan uzak durmak, sağlıklı beslenmek, düzenli hareket etmek; kolesterol, tansiyon ve kan şekerini kontrol altında tutmak hem bypass greftlerinin hem de diğer damarların korunması açısından önemlidir.
Ek bilgi: ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü’nün koroner arter hastalığına ilişkin hasta bilgilendirme sayfasını inceleyebilirsiniz.
Koroner arter hastalığı hakkında sık sorulan sorular
Her koroner damar darlığı ameliyat gerektirir mi?
Stent mi, bypass mı daha uygundur?
Bypass ameliyatından sonra damarlar yeniden daralabilir mi?
Bypass sonrasında ilaç kullanmaya devam etmek gerekir mi?
Koroner bypass ameliyatı videosu
Koroner bypass cerrahisi, klinik çalışmalarımın önemli bir bölümünü oluşturuyor. Gerçekleştirdiğim ameliyatlardan görüntüleri, cerrahi eğitime katkı sağlamak ve ameliyat sürecini merak edenlere bilgi sunmak amacıyla paylaşıyorum.
Aşağıdaki videoda, gerçekleştirdiğim bir koroner bypass ameliyatının aşamalarını cerrahın bakış açısından izleyebilirsiniz.
Uyarı: Bu video gerçek açık kalp ameliyatı görüntüleri içerir. Bazı izleyiciler için rahatsız edici olabilir.
Bu koroner bypass ameliyatı kaydı, kalbin kanlanmasını iyileştirmek için yapılan cerrahi tedaviyi yakından görme olanağı sunuyor. Bypass uygulanacak damarları ve kullanılacak greftleri her hastanın damar yapısına ve ihtiyaçlarına göre belirliyoruz. Bu nedenle ameliyatın kapsamı hastadan hastaya değişebilir.